Czy Polska to kraj naznaczony traumą? Najnowsze badania pokazują, że nasz naród zmaga się z najwyższym na świecie poziomem zespołu stresu pourazowego (PTSD). Trauma zbiorowa nie jest jedynie echem przeszłości. Wciąż wpływa na nasze społeczeństwo, kształtując sposób myślenia, relacje międzyludzkie i podejście do życia. Skąd to się wzięło?
„Polska z dżumy trafiła na cholerę: z okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej przeszliśmy na okupację sowiecką” – mówi prof. Marcin Rzeszutek.
Około 19% Polaków doświadcza objawów PTSD, co znacznie przewyższa światową średnią wynoszącą od 5 do 10%. Dla porównania, w Europie Centralnej wskaźnik ten sięga 1–4%, w Stanach Zjednoczonych 4–8%, a w Afryce przekracza 10%.
Historia odcisnęła piętno na naszej psychice, ale czy można przerwać ten cykl traumy?
Fundamenty problemu – Trauma pokoleniowa
Specjaliści z dziedziny psychotraumatologii sugerują, że wysoki odsetek PTSD w Polsce może być związany z nieprzepracowanymi traumami z czasów II wojny światowej, które przekazywane są z pokolenia na pokolenie. Badania pokazują, że osoby, w których rodzinach otwarcie rozmawiano o wojennych doświadczeniach przodków, rzadziej cierpią na PTSD niż ci, którzy nie posiadają takiej wiedzy. Wskazuje to na istotność dialogu międzypokoleniowego w kontekście zdrowia psychicznego.
Więcej artykułów na temat traumy znajdziesz w zakładce „Zrozumieć traumę”.
Styl adaptacji a przekazywanie traumy
Profesor Marcin Rzeszutek z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego zwraca uwagę na tzw. style adaptacji pourazowej. Mogą one wpływać na kolejne pokolenia. Należą do nich:
- Styl ofiary – charakteryzujący się pozostawaniem w stanie straty i niestabilnością emocjonalną.
- Styl odrętwiały – polegający na emocjonalnym odcięciu i unikaniu rozmów o trudnych doświadczeniach.
- Styl wojownika – manifestujący się poprzez kultywowanie tożsamości narodowej i dążenie do sprawiedliwości.
Te wzorce zachowań, choć mogą być mechanizmami obronnymi, przyczyniają się do międzypokoleniowego przekazywania traumy.
Droga do uzdrowienia – Otwarta komunikacja
Aby przerwać cykl przekazywania traumy, kluczowe jest tworzenie przestrzeni do otwartych rozmów o trudnych doświadczeniach rodzinnych. Edukacja na temat PTSD, a także zwiększanie świadomości społecznej w zakresie zdrowia psychicznego mogą odegrać istotną rolę w redukcji tego zjawiska w Polsce.
Zrozumienie wpływu traumy pokoleniowej jest niezbędne dla budowania zdrowszego społeczeństwa. Otwartość na dialog, jak również edukacja to kroki w kierunku lepszego radzenia sobie z dziedzictwem przeszłości.
